1ـ6). رويدادها

1ـ1ـ6). زمين لرزه بزرگ

ساكنان ابوزيدآباد بر اين باوراند كه دست كم يك قرن پيش زمين‌لرزه‌اي سهمناك منطقه ابوزيدآباد را لرزانده است به گونه‌اي كه اثري از آبادي بجز چند خانه در محلي توده كنوني برجاي نمانده است. در اين واقعه گفته مي‌شود كدخداي ابوزيدآباد كليد سي‌باغ را كه بي‌صاحب شده بودند، به فردي كشاورز در اين محله تحويل مي‌دهد و از آن پس وي با «مرد سي‌كليد» شهرت مي‌يابد.

      گفته مي‌شود روستاي كاغذي در فاصله دو كيلومتري خاور ابوزيدآباد، پيش از اين رويداد شهري آباد بوده است. آثار ابوزيدآباد كهن گاهگاه در گودبرداري‌هاي محله توده براي ساخت زيرزمين مانند بقاياي حمام قديمي در عمق 4 تا 5 متري زمين كشف مي‌شود.

2ـ1ـ6). ساخت دژ كهنه ابوزيدآباد

محقق از اين دژ تا كنون هيچ آثاري مشاهده نكرده است ولي سالمندان ويژگي‌هاي آن را بياد دارند.

3ـ1ـ6). ساخت دژ نو و يورش ياغيان

از دژ نو ابوزيدآباد كه تقريبا تا دهه 1360 سه برج و دو باروي مستحكم و پابرجاي مورد بازديد استادان و محققان دانشگاه‌هاي مختلف ايران بود، اثري جز بارويي فرسوده بجاي نماده است. سالمندان داستان‌هايي شيرين و آموزنده‌اي از حمله ياغيان به دژ نو بياد دارند.

4ـ1ـ6). همياري براي نجات قنات ابوزيدآباد

نجات تنها رشته قنات داير ابوزيدآباد از خطر جدي خشك شدن توسط اهالي با به صدا درآمدن طبل‌ها و دهل‌ها و انتقال جمعيت معترض به محل حفر چاه عميق در حريم قنات و آنگاه پركردن چاه عميق از آجر تا دهانه.

   با اين اقدام انقلابي رشته قنات ابوزيدآباد كه مي‌رفت سرنوشت قنات‌هاي روستاهاي فخره، ريجن، كاغذي، يزدلان و سرافرازي را پيدا كند؛ از خظر مرگ نجات يافت و هم اكنون نيز آب‌هاي زلال حاصل از ذوب برف را از آبخان‌هاي پايكوه‌هاي بلند كركس نطنز به سوي دشت ابوزيدآباد هدايت مي‌كند.

2ـ6). مناسبت‌ها

آيين هاي عزاداري ماه محرم بيشتر در دهه نخست اين ماه صورت مي گيرد و مي توان گفت در منطقه ي كاشان بي‌مانند  بوده، تنها در ابوزيد آباد برگزار مي شوند. اين آيين ها بدين قرار است:

_1 مراسم افروختن مشعل :

 اين مراسم در شب تاسوعا و عاشورا در دو مكان قديمي (حسينيه توده به گويش راژي – حسينيه رودي) و ( ميدان اللهيار  به گويش راژي  - مايدو الا ( انجام مي گيرد .مشعل وسيله اي فلزي به شكل مكعب مستطيل است كه چهار دورش تور فلزي دارد و داراي پايه است كه در زير آن قرار مي گيرد. چوب ها براي افروختن  درون مشعل قرار مي گيرد . مشعل ياد آور شبهاي قبل از جنگ عاشورا است كه ياران امام حسين (ع ) آن آتش را افروختند تا محيط اطراف روشن باشد و همچنين نمادي از آتش گرفتن خيمه ها در روز عاشورا مي باشد.

2-مراسم روز تاسوعا:    

مراسم روز تاسوعا در دو بخش انجام مي گيرد:

الف) صبح روز تاسوعا مراسم توغ گرداني در ميدان معروف به «جلو خان» برگزار مي گردد. بعد از استقرار  توغ ها در ميدان به ترتيب بند 1 و 3 مراسم روز عاشورا اجرا مي شود كه در اين مراسم از ذوالجناح استفاده نمي شود.

ب) عصر روز تاسوعا مراسم توغ گرداني در صحن زيارت امامزاده عبدا… برگزار مي شود كه طي اين مراسم بندهاي 1و 3 مراسم صبح روز تاسوعا تكرار مي شود.

- از آنجايي كه تاسوعا به روز عباسعلي (عباس ابن علي –ع-) مشهور است و توغ ها نمادي از علمداري و قطع شدن دستهاي حضرت ابوالفضل (ع) مي باشد، بنابراين در اين روز فقط مراسم توغ گرداني اجرا مي شود و مراسم نخل برداري صورت نمي پذيرد.

3-مراسم شب عاشورا :

 اين مراسم اشاره دارد به وداع ابا عبدا…(ع ) با حضرت زينب (س) در عصر عاشورا كه مردم عزادار در حسينيه ي توده جمع شده و روحاني بر روي منبر اشعار زير را با لحن جان سوزي مي خواند. ناگفته نماند شهيد مطهري مراسم الوداع  در تحقيق ارزشمند خود تاييد نمي كند.

الوداع الوداع ، الوداع اي الوداع                                                جـان ما بادا فدايت اي شهيد كربلا

رو به ميدان مي كنم اي خواهرنم الوداع                                   ديده گريان مي كنم اي خواهرانم الوداع

مي سپارم  بر تو من اين كودكان   بي‌پناه                                 شو نگهدار يتيمـان،  خواهرانم الوداع

چون علي اكبر شود فردا شهيـد از قوم كين                               دست عباسم جــدا اي خواهرانم الوداع

اسب من با يال پر خون خواهد آمد در حرم                                 من نباشم روي زين اي خواهرانم الوداع

كودك  بيمار زين العابدين، فرزند   من                                         شو طبيبش آن زمان، اي خواهرانم الوداع

4-مراسم روز عاشورا:         

مهمترين آيين ماه محرم در اين منطقه، مراسم توغ و نخل برداري روز عاشورا مي باشد. در صبح روز عاشوراي حسيني مردم عزادار و هيئت هاي سينه زني و زنجير زني ابتدا در حسينيه ي توده جمع شده ، مراسم توغ گرداني و نخل برداري را به انجام مي رسانند. نخل و توغ را چند روز قبل از عاشورا تزيين مي كنند و صبح عاشورا توسط عزاداران از جايگاه خود- حسينيه توده- به ميداني كه بايد در آن به گردش در آيد – ميدان اعتمادي- آورده مي شود .نخست توغ ها به وسيله ي چوبهايي – كه دولو ناميده مي شود – در در خروجي حسينيه توده به عنوان انتظار تا زماني كه نخل از جايگاه به طرف ميدان حركت كند، مستقر مي شوند . توغ ها پيشاپيش نخل حركت كرده و در ميدان اعتمادي جاي مي گيرند.

سپس نخلي كه توسط عزاداران از حسينيه ي توده به طرف ميدان اعتمادي حركت كرده بود در يكصد متري ميدان گذاشته مي شود در اين ميان مردم گوسفنداني را به عنوان نذر  جلوي نخل ذبح مي كنند. مردم  عزادار به دو گروه تقسيم شده و هر دو گروه اشعار زير را مي خوانند:

از حرم تا قتلگه زينب صدا ميزد حسين (ع)                                        ناله ها مي زد حسين زينب صدا مي زد حسين (ع)

در بين هر مصرع دسته جمعي مي گويند: «حسين»

بعد از اينكه عزاداران وارد ميدان اعتمادي شدند يكي از نوحه خوانان با لحن خاصي اشعاري زير را مي خواند.

مراسم در ميدان اعتمادي بدين گونه ادامه مي يابد:

1)در آغاز مراسم نوحه خوان شعر زير را مي خواند :(به گونه اي كه ثاني عشر، خيرالبشر، قضا و قدر، صاحب الزمان، خليفه الرحمان والاحسان بالحن خاصي كشيده مي شود )و مردم با حالت كشيده و هماهنگ «آمين»مي گويند.

از براي تعجيل موفور السرور حضرت امام ثاني عشر(آمين)

ونائب مناصب حضرت خير البشر(آمين)

و فرمان فرماي قضا و قدر(آمين)

يعني حضرت صاحب الزمان(آمين)

و خليفه الرحمان (آمين)

و معدن الجود والاحسان(آمين)

فاتحه بخوانيد ايهاالاخيار

       پس از خواندن فاتحه مداح شعر زير را -كه سراينده آن محتشم كاشاني مي باشد-  مي خواند و مردم قسمت هاي خط كشيده شده مصرع دوم را دسته جمعي مي خوانند          

                كشتي شكست خورده ي طوفان كربلا            در خاك خون فتاده به ميدان كربلا

                گرچشم روزگار بر او فاش مي گريست             خون مي گذاشت ازسر ايوا ن كربلا

                نگرفت دست دهر گلابي زغيراشك                  زان گل شگفته شد به بستان كربــلا

                از آب هم مضايقه كردند كوفيان                       خوش داشتند حرمت مهمان كربــلا

            بودند ديو دد همه سيراب مي مكند                خاتم ز قحط آب سليمان كربــلا

            زان تشنگان هنوز به عيوق مي رسد              فرياد العطش ز بيابان كــــربــلا

              آه از دمي كه لشگر اعداء نكرد و شوم             كردند رو به خيمه سلطان كربلا

بعد همگي مي گويند: اي زار فاطمه ،ياران ، واو يلا  ،صد واويلا بر فرزندان فاطمه

2)بعد از آن اسبي كه تزيين شده و نماد ذوالجناح است در ميدان به گردش در مي آيد ـ در سه دور ـ و گروهي همراه اسب مي روند واشعار زير رامي خوانند:

            اي ذوالجناح باوفا                     آياكجا بردي حسين

اي هدهد شهر صبا                آيا كجا بردي حسين

فرزند پيغمبر چه شد               نوباوه‌ي حيدر چه شد

آن شاه و بي لشگر چه شد    آيا كجا  بردي حسين ع

بگذاشتي او ا چرا                   تنها به دشت كربلا  

بي مونس و بي آشنا              آيا كجا بردي حسين ع

3) بعد ذوالجناح خارج شده ، با صداي دهل وسنج توغ  هاي مستقر شده درميدان به گردش در مي آيد هرتوغ به وسيله ي سه نفر گردانده مي شود، بعد چند بار گرداندن – در سه دور – همزمان با گردش توغ ها دو گروه در وسط ميدان شعر زير را مي خواند:

يا مولا        جمعي كه پاس محملشان داشت جبرئيل           گشتند بي عماري و محمل شتر سوار 

يا مولا        روزي كه شد به نيزه سر آن بزرگوار                    خورشيد سر برهنه بر آمد به كوهسار

يا مولا        موجي به جنبش آمد و برخاست كوه كوه            ابري ببارش آمد و  بگريست زار زار

يا مولا       اي مونس شكسته دلان حال ما ببين                 ما را غر يب و بي كس و بي آشنا ببين

يا مولا       اولاد  خويش را كه شفيعان محشرند                  در ورطه ي عقوبت اهل جفا ببين  

و با صداي بلند مي گويند :واو يلا صد واو يلا (2)

گروه دوم :

                          پشت فلك (واي )خميده                         ظلم چنين كه ديده

                          زهرا به محشر آمد                              با حو ريان سيه پوش

                          عزاي سروران است                            در كربلا فغان است

4) با تغيير صداي دهل مردم نخل را كه در يكصد متري ميدان گذاشته شده بود از كوچه وارد ميدان اعتمادي مي كنند كه اين نخل به وسيله ي 64 نفر يا بيشتر به گردش در مي آيد همزمان بل گردش نخل ،گروهي شعر زير را مي خوانند:

                  اي چرخ دون ويران شوي الهي                                 از جان آل مصطفي چه خواهي

                  سبط نبي مقتول شمر دون است                            كو فاطمه (س)ازدل بر آردآهي

                  ازمصر و شام و كوفه وز نبردش                                  يك تن بگو كند چه با سپاهي 

                  آهوي تو در چنگ روبهان است                                   اي شير حق بكن تو يك نگاهي

    پس از چند بار گرداندن-سه دور-باز با تغيير صداي دهل ، نخل را در جايگاه مخصوص قرار مي دهند . پس از استقرار كامل ،روحاني پيرامون شخصيت امام حسين (ع)سخنراني كرده‌ ، بعد از آن سخنراني دوباره بندهاي 1 ، 2، 3، و 4 با تغييرات جزئي تكرار مي شوند به گونه ي كه براي اجراي بند 1 نوحه خوان اشعار را در كنار نخل مستقر شده مي خواند براي اجراي بند 2 ذوالجناح سه دور گردانيده مي شود و آنگاه ذوالجناح را به عنوان مهمان به طرف ميدان الله( ميدان درب زيارت امامزاده عبدالله عليه السلام) براي اجراي مراسم توغ برداري و نخل برداري –حركت مي دهند. براي اجراي بند سه بعد از سه دور گردش كامل توغ ها ، يكي از توغ ها ي حسينيه ي توده –معروف به مبين الدين –به همراه توغ حسينيه ي پشت ده –معروف به علي حيدريه –كه مهمان حسينيه ي توده بود به ميدان الله برده مي شود. براي اجراي بند 4 با تمام سه دور گردش كامل نخل به جايگاه اوليه – حسينيه ي توده –برگردانده مي شود  مردم عزادار پس از اين مراسم ، به طرف ميدان الله حركت كرده ،در آنجا مراسم مشابهي برگزار مي شود . بعد از اين مراسم در حسينيه ي توده و چند مكان ديگر نهار نذري داده مي شود .

   آيين هاي كهن عزاداري در ابوزيدآباد با استفاده از وسايل وابزارهاي قديمي مانند نخل و توغ  انجام مي‌گيردبه گونه اي  كه به اذعان مسوليين ميراث فرهنگي كاشان اين خطه در ميان منطقه كاشان  منحصر به فرد مي باشد. درابوزيدآباد 10 توغ وجود دارد _ 5توغ در حسينيه توي ده و 5 توغ در حسينيه پشت ده_  كه هريك از اين توغ ها در مراسم عزاداري ماه محرم استفاده مي شود .

الف). توغ هاي موجود در حسينيه  توده (امام حسين عليه السلام)

      توغ زبانه دار معروف به محمد صالح:

      توغ زبانه دار معروف به مريـم:

      توغ زبانه دار معروف به مبين الدين:

      توغ بدون زبانه معروف به هاشم:

      توغ معروف به « حاج عباسي »:

ب). توغ هاي موجود در حسينيه پشت ده(حسينيه عبد الرحمان)

      توغ معروف به (محمد رضا):

      توغ معروف به (حسين خان):

      توغ معروف به (حاج رمضانعلي):

      توغ معروف به (علي حيدريه):

      توغ معروف به (اكبر قربون):

 مراسم روضه خواني _مخصوصاً در ايام محرم _ در سده هاي اخير منحصر به تكايا نبوده بلكه اين مراسم در چندين منزل صورت مي گرفته كه امروزه اين مراسم فقط در منزل مرتضوي وديگري معروف به (( بي بي جوني‌‌ ))  برگزار مي شود.

منزل مرحوم شيخ شهاب الدين مرتضوي : 

1) قدمت منزل : تقريباً 210 سال كه به صورت چار پشكم- چهار صفه- درجنب مجموعه تاريخي خواجه(عليه الرحمه)   قرار گرفته است.

2) قدمت روضه خواني : تا آنجايي كه اذهان عامه مردم وبانيان خير ياري مي كند بالغ بر 180 سال روضه خواني داير بوده  و مي باشد .

3) در اويل مراسم روضه خواني در اين منزل ،منحصر به ايام محرم ،صفر و فاطميه بوده اما امروزه كليه وفيات ،مواليد ،شهادتها ،دهه ها ي محرم صفر ،فاطميه،ايام جمعه ، اعياد مذهبي و در يك جمله متجاوز از 300 روز سال روضه خواني داير مي باشد.

4) نحوه ي اداره ي مجلس از طريق نذورات مردم و مجراي درآمد موقوفات بوده ولي صرفاً به دليل نفوذ و تاثير بالايي كه بر مردم داشته از طريق نذورات مردم مي باشد .

منزل  بي بي جوني :

مراسم روضه خواني و هيات مذهبي در اين منزل در ايام محرم – مخصوصاً صبح دهه ي اول –صورت مي گيرد و اين مراسم بر خلاف منزل مرتضوي منحصر در ايام محرم بوده ،نحوه ي اداره ي آن از طريق نذورات و مجراي درآمد موقوفات مي باشد.