شعر راژي

بسم الله الرحمن الرحيم

	«انا ارسلنا رسلنا بلسان قوم»
Wma 960 KB	زيو خمو (Zyoo khomoo)
Mp3 2.92 MB	زيو خمو (Zyoo khomoo)

بيـزويجه زيومـــو پيشجــــــاناها ني زيو ريشـــــا داري، ايغوناها

Bizovoyje zymoo pishjanaha Ni zyoo risha dari ighoonaha

ابوزيدآبادي‌ها! زبانمان باستاني است. اين زبان ريشه دار و بي‌نظير است.

ني زيو وو چن هازار سـال پيشتارا ني زيو دَ هار چي لاهجه هن سارا

Ni zyoo voo chan hazar sal pishtara Ni zyoo da harchi lahje han sara

اين زبان از چند هزار سال پيش است. اين زبــان از هر لهــجه‌اي برتر است.

«سرآقـــــــا» اگر كي گردنَ بشي زيومو ناچـــــــــاها ويراهانشي

Sar agha agar ki gardana bshi Zymoo nachaha vira haneshi

به جان آقا قسم، اگــــر كه گردنت را بدهي، زبانمـــــــان خوب است يادت نرود.

هار جوري ناشتارا ناجور بي عمـــو! ناوا مَ ايتَ بيـــــــو باوا خومو!

Har joori nashtara najoor bi omu! Nava ma itabyoo bava khoomoo!

هر نحوي بهتر است همان طور باش عمو! جان من! نگو من كس ديگري هستم، خودت باش!

اگر غربال زيـــــومو دَ پارجـــــــانا اگ دَ جاروا واجـــــــيم زارجانا

Agar gharbal zymoo da parjana, Aga da jaroova vajim zarjana,

اگر غربال در زبان ما پارجن است، اگر به جارو مي‌گوييم زارجنا،

اگ بورَبـــــــــشَ وو هچــي داري بدرز، بتــــــي[1] داري، آرچي[2] داري

Aga boora basha voo, hochi dari, Bederez, batay dari, archi dari,

اگر بيا برو و بنشين دارد، بدو زود باش دارد، جمع كن دارد.

[1] - «بدرز ـ Bederez» و «بتي ـ Batay» هر دو فعل امر مصدر دويدن به معناي «بدو» هستند و بيان تفاوت آنها در گويش راژي دشوار است. از آنجاييكه برخي ديگر از مشتقات ديگر فعل امر «بتي»، شامل «اتجي ـ Eteji» و «اتجن ـ Etejan» به ترتيب به معناي «مي‌دود» و «مي‌دوند» هستند؛ از اين رو به نظر مي‌رسد، ريشه آن «تجيدن ـ Tejidan» باشد كه در فارسي امروز «تاختن ـ تاجيدن» گفته مي‌شود ولي در شناخت ريشه فعل امر «بتي» جاي تامل است.

[2] - اين واژه در گويش راژي بصورت «آرچن ـ Archan» با معاني مختلف استفاده مي‌شود. به نظر مي‌رسد سراينده شعر راژي «زيو خومو» از واژه «آرچي ـ Archi» معناهايي شامل «جمع كن: جمع كردن هر چه كه باز و پراكنده است مانند سفره» و «بباف: براي بافنتي‌هاي دستي مانند شال» را قصد داشته است.

پيــــــــــومو ني زيو بي دم يوندا كي جوو عالم و آدم يونـــــــــــــدا

Pyoomoo ni zyoo bi dam yoonada, Ki jovov alamo adam yoonada

پدرانمان با اين زبان سخن مي‌گفتند، كه مي‌توانستند با تمام مردم ارتباط برقرار كنند.

خادا ذونــي زيــومو خيلــي خوشا اگ كتــــــفو نكريـــــم باارزشا

Khada zooni zymoo kheili khosha Aga ketfoo nekerim ba arzesha

هر کی هر يا دنيا دَ مـــــــکو داري خوه را لهجه داري زيــــــو داري

Har ki har ya donya da mokoo dari Khoveh ra lahja dari zyoo dari

هر كس در هر جاي جهان مسكن و ماوا دارد، براي خودش لهجه‌اي دارد، زباني دارد.

جوونـــــه دونا وو چي‌فم ببـــــيا! هــــر يا دَ زيـــو خومو دم بديا!

Jovooneh doona voo chifam bibiya! Har ya da zyoo khomoo dam bidiya!

جوانان! دانا و فهميده شويد! در هر جا با زبان خودمان سخن بگوييد!

ني زيو وو جـــــــد و آباد خومونا ني زيو رو پاك زيــــو دَ نشــونا

Ni zoyoo voo jaddo abad khoomoona Ni zooyoo roo pak zooyoda nooshoona

اين زبان بجا مانده از آبا و اجداد ماست. اين زبان، در ميان همه زبان ها شاخص است.

ني زيو سجلت پاك پيـــــــــومونا يادويـر خيــــلي چيا، نشـومــونا

Ni zyoo sejelt pak pyoomoona Yado vir kheyli chiya, noshoomoona

اين زبان شناسنامه همه پدران ماست. يادمان موارد بسياري است و نشانه ماست.

ني داوراد هر كي وي نشـــونا بـي جف الويا كي وي كرونـــــا بـــي

Ni davrada har ki vi noshoona bi Jof olovia ki vi koroona bi

در اين دور و زمانه هر كس بي‌نشانه باشد. مانند آتشي است كه بدون كرونا[1] باشد.

پيشجنه كــي كرسي وو آلاس يودا پا چاراكـــه لمپا دَ هـــاواس يـودا

Pishjeneh ki korsi voo alas yoo da Pa charake lampa da havas yoo da

قديمي‌ها كه كرسي و ذغال داشتند، پاي چراغ گردسوز، هواس داشتند،

نون روجو پاش يون رش، کار يونوت دندويو ناخ چلا بي آريــــــــونوت

Noon roojoo pash yoonaresh kar yoonavat Dandooyoo nakh chell bi aoonavat

آن روزها پشم مي‌ريسيدند و كار مي‌بافتند. دندانشان را با نخ چله مي‌كندند.

[1] - «كرونا ـ Kroona » در گويش راژي به حفاظ سنگي يا گلي دور آتش مي‌كويند كه هم آتش را از باد حفظ مي‌كند و هم امكان استفاده از آن را براي پخت و پز فراهم مي‌كند.

ولي با ني حال صداقـــــت يو کي دا عوض روسري چارغـــت يوکي دا

Vli ba ni hal sadaghat yoo ki da Avaze roosri charghat yoo ki da

ولي با اين همه راستي و درستي داشتند. بجاي روسري، چارقد داشتند.

مرديو پاكـــــه وارا اُشــــتر بدن اي لامه نو را پاكــــه وي‌تر بـدن

Merdeyoo pake vara oshtor badan Ii lame noo ra pake vitor badan

مردهاشان همه‌اش همراه شتر بودند. براي يك لقمه نان هميشه اين سو و آن سو مي‌رفتند.

ولي با ني حال قناعت يو کـــــي دَ وا يابي بدن رفاقـــــــــت يو کي دَ

Vli ba ni hal ghanaat yoo ki da Va yabi badan rafaghat yoo ki da

ولي با اين همه چشم و دل سير بودند. براي همديگر بودند و به آيين دوستي پايبند.

ماتاما صحرا دَ هيــــــزم يوناوات تاوارا يودا وو زور پنــجا وو كـت

Matama sahra da hizam yoonavat Tavara yooda voo zoor panja voo kat

ماه تا ماه در صحرا هيزم مي‌كندند. تبر ، زور پنجه و كتف داشتند.

هار به شش ما صحرا دَ اتـــــامدن ويشتر از چــــن رو كــيا دَ نبـدن

Har be shosh ma sahar da atamadan Vishtar az chan roo kia da nabadan

هر به شش ماه از صحرا مي‌آمدند. ولي بيشتر از چند روز در خانه نبودند.

نون روجو تاخونه وو كرجه يودا هاشيكجه، اروونه، اشترجه يـودا

Noon roojoo takhna voo kerjeyoo da Hashikjeh, arvooneh, oshtorjeh yooda

آن روزها، آشپزخانه و تنور داشتند. ماده‌شتر، شتر نر و بچه‌شتر داشتند.

اجاق يو کرونـــــــا و ديزندو با دوم يو روشا با و لِو يو خندو با

Ojaghyoo koroona voo dizandoo ba Doomyoo roosha ba voo levyoo khandoo ba

اجاقشان كرونا و ديزَندان بود. چهره‌شان روشن و لب‌شان پرخنده بود.

ژورِه را قصا يونـــــاکا پيروني قصه‌يو ناچه بدن خــــادا ذوني

Zhooreh ra ghessa yoonaka pirooni Ghessehyoo nache badan Khada zooni

پيران براي بچه‌ها قصه مي‌كردند. خدا گواه است كه قصه‌هاشان خوب بود.

خيلي زو عروس و ذومــــادا بدن نيــجا چاشم‌چاشي وو مُد نبـدن

Kheyli zoo oroosoo zoomada badan Nayja chashamchashi voo mod nabadan

خيلي زود عروسي و دامادي سر‌مي‌گرفت. اين همه چشم‌هم‌چشمي و مد نبود.

مرد يو نيفتانـــــــا وو نود يودا ژنگه يال يو پشتابا شمد يـــودا

Medeyoo niftana voo navad yooda Zhangeh yal yoo peshtaba, shamad yoo da

مردهاشان نيفتانا[1] و نمد داشتند. زن‌هاشان يل[2] مي‌پوشيدند و شمد[3] داشتند.

ويشتـــــرينا زَنــــدگي يو سادا با كارويــو وي فيس و وي افـادا با

Vishtrina zandegiyoo sada ba Karooyoo vi fiso vi afada ba

بيشتر مردم زندگي ساده اي داشتند. در كارشان فيس و افاده نداشتند.

اي «برات» نيــــجا تاريف قديم نكَ اوي مـــل قاليـــدا ويــر گليم نـكَ

Ay barat nayja tarif ghdim naka Evi mol ghalida vir ghadim naka

اي «برات» اين قدر سخن از قديم نگو! نشسته‌اي روي فرش قالي ياد از گليم نكن!

هامايِي زيو خمــــــو دوس داريمَ احترامِ جف اي عـــاروس داريمَ

Hamayey zyoo khoomoo doos darima Ehtrame jof ii oroos darima

ما هم زبان خودمان را دوست داريم. مانند يك عروس، احترامش مي‌گزاريم.

خـــادا ني زيــــــونِ دَ هاما دوا هر زيوني دنيـــــا دَ وو خــدوا

Khada ni zyoone da hama dova Har zyooni donyada voo khadava

خداوند اين زبان را به ما عطا كرده است. هر زباني در دنيا از خداوند است.

عباس نجاتي ـ بهار 1387

[1] - نوعي لباس زيبا و كمياب محلي در منطقه ابوزيدآباد واقع در جنوب شرق كاشان (براي توضيحات بيشتر به تارگاه www.roojgan.ir رجوع شود).

[2] - نوعي لباس متين زنانه.

[3] - نوعي پوشش زنانه از پارچه‌اي معمولا چارخانه كه هنگام خروج از خانه بر سر مي‌افكندند.